CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay:

- “Bakanlık bütçesi 248 milyar liraya yükseldi ancak bütçe büyüklüğü içindeki payı binde 9 seviyesinde kaldı.”

- “2025 yılı kesin hesabındaki 10,3 milyar liralık kurum dışı aktarımı, 37 milyar liralık alacak kalemi ile 18,7 milyon liralık harcamalarda tasarruf tedbirlerine uyulup uyulmadığını Bakanlığa sorduk.”

- “Kardemir dünya standartlarında ray üretiyor ama Ulaştırma Bakanlığı İngiltere’den 135 milyon sterlinlik ray ithal ediyor; yerli ve milli sanayimiz üvey evlat muamelesi görüyor!”

- “İsveç’ten getirilen 40 milyon euroluk yerli otomobil projesinin akıbeti ne oldu; oluşan kamu zararı tazmin edildi mi?”

- “Göz bebeğimiz TOGG son iki yılda 28 milyar lira zarar etti; reel sektör ise karşılıksız çek ve finansman krizi yüzünden felakete sürükleniyor!”

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Karabük Milletvekili Cevdet Akay, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonu’nda gerçekleştirilen Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2027 Yılı Bütçesi görüşmelerinde söz aldı. 2025 yılı kesin hesaplarındaki karanlık noktaları ve tasarruf tedbirlerinin akıbetini sorgulayan Akay; Kardemir'in ürettiği milli raylar dururken İngiltere'den yapılan milyonlarca sterlinlik ithalatı, TOGG'un 28 milyar lirayı aşan zararını, İsveç'ten alınan prototip araç üzerinden oluşan kamu zararını ve reel sektörün yaşadığı derin finansman krizini gündeme taşıdı.

CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın 2027 yılı bütçesinde konuştu.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın önemine dikkat çeken Akay, projeler için yapılan harcamalar hakkında bilgi isteyerek "Yerli milli sanayiyi desteklerken uygulamada çelişkiler var. Bu projelere krediler sağlanırken yurt dışından temin edilmesi gereken şartlar koşuluyor. Yerli üretim yapan firmalar desteklenmeli. Öte yandan TOGG ile ilgili Çinli firmalar destekleniyor. Ayrıca fonlara takılan firmalar var" dedi.

CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay’ın Komisyonda gerçekleştirdiği konuşma şöyle:

Sayın Başkanım, Değerli Komisyon üyeleri, Sayın Bakanım, kıymetli bürokratlar; ben de hepinizi sevgi ve saygıyla selamlıyorum. Bütçenin ülkemiz için hayırlı olmasını temenni ediyorum.

Tabii bizim çeşitli önergelerimiz oldu, taleplerimiz de oldu kesin hesapların ayrı görüşülmesiyle ilgili fakat ayrı bir görüşme mümkün olmadı, önergelerimiz reddedildi. Ben kesin hesapla ilgili birkaç soru sorarak başlamak istiyorum, 2025 yılı kesin hesabıyla ilgili; arkadaşlarımız not alırsa sevinirim.

“2025 KESİN HESABINDAKİ 10,3 MİLYARLIK AKTARIMIN VE 37 MİLYARLIK ALACAĞIN AKIBETİ NEDİR?”

Program dışı giderlere baktım ben, kurum dışı aktarmalarla 10 milyar 363 milyon liralık bir aktarım olmuş. Hangi kurumdan hangi iş için bu aktarım olmuştur, akıbeti nedir?

Diğer bir sorumuz: 2025 yılı proje özel hesabının varlığı 882 milyon lira, buradan 769 milyonluk bir harcama olmuş. Bu özel proje hesabından nerelere, nasıl bir harcama olmuş, son durumu nedir? Bu durumla ilgili bilgi istiyoruz.

Takipteki kurum alacakları var 26 milyon 333 bin lira. Bunun tamamına karşılık ayrılmış, yani tahsil edilmeyen bir kurum alacağı söz konusu. Bunun mahiyeti nedir, detayı nedir; bunu soruyorum.

Yine kurumlara verilen borçlardan alacaklar kalemi var, bakiyesi bir hayli yüksek: 37 milyar 29 milyon lira. Dağılımı nedir, vadesi uzatılan veya yenilenen bir kredi var mı? Burada durum ne pozisyonda? Bu alacak neyle alakalı? Hangi kurum veya kuruluşlardan? Verilme sebebi nedir?

Yine 2025 yılı döner sermaye kuruluşlarına sermaye desteği var biliyorsunuz, 500 milyon lira; o tamamlanmış, yerine getirilmiş. Buradaki döner sermaye işletmesinin gelir-gider durumu nedir? Ne kadar gelir olmuş, ne kadar harcama olmuş? Onunla ilgili bir bilgi rica edeceğiz.

“TASARRUF TEDBİRLERİNE UYULDU MU, GENELGELERE RİAYET EDİLDİ Mİ?”

Bir de tasarruf tedbirlerine uyulmasıyla ilgili genelgelere ve tasarruf tedbirlerine uyuluyor mu? Bu konuyla ilgili de ben genel olarak baktım; işte kırtasiyeden yiyecek-içeceğe ve diğer bütün menkul pozisyonlarıyla alakalı alım yapılmış, daha doğrusu 24 milyon 226 bin TL. Harcama kısmı da 18 milyon 701 bin TL.

Şimdi burada yetkili arkadaş burada mı? Bunun altında imzası olan arkadaş da Sayın Semih Doğanay. Burada mı kendisi bilmiyorum, Semih Bey? Hâlen görevde mi 2025 yılında? Veya o yoksa Necdet Sıtkı Yakupçebioğlu var. O yoksa Sayın Bakan Yardımcım, size gelecek yani; evet, sizin de imzanız var, sizlere sormuş olayım o zaman: Bu harcamayla ilgili tasarruf tedbirlerine uyuldu mu, genelgelere riayet edildi mi? Bu konuyla ilgili biraz bilgi verirseniz mutlu oluruz.

Evet, şimdi 2027 yılı bütçe teklifine gelecek olursak; Bakanlığın bütçesi 248 milyar lira civarında, bir önceki yıl 176 milyarmış. Yani 71 milyarlık bir artış var, bu da yüzde 40,60'a tekabül ediyor. Geçen yıl binde 9,34 iken bu yıl genel bütçe büyüklüğünün binde 9,12'si. Yani hemen hemen bütçe büyüklüğü içerisindeki pozisyonunu korumuş.

Tabii Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı çok çok önemli bir Bakanlık, bir sürü yere de destek veriyor. Proje bazlı teşvik sistemleriyle ilgili kapsam da bu kapsamda verilen bir sürü firmalara destek var; 2025'te 13 projeye, 2026'da da işte aşağı yukarı yine aynı civarda projeye destek verilmiş. 2027 için 10 proje öngörülmüş, bu projeler hakkında biraz bilgi verilirse mutlu olacağız.

“İSVEÇ’TEN GETİRİLEN 40 MİLYON EUROLUK ARAÇTAN KAMU ZARARI OLUŞTU MU?”

Geçmiş yıllarda da söyledik biz; yerlilik, millîlik önemli. 2015 yılında, o zamanın Sanayi Bakanı başta bulunduğu zaman —Fikri Işık, yanılmıyorsam— bir yerli otomobil üretimiyle ilgili 40 milyon euroluk bir araba getirilmiş İsveç'ten. Bu daha sonra TÜBİTAK bünyesinde konunun devamını teşkil etmiş; TÜBİTAK yetkilileri buradadır, bunun son durumuyla alakalı bilgi rica edeceğiz. Eğer bir kamu zararı oluşmuşsa da bu tazmin olundu mu?

“KARDEMİR DURSUN, İKTİDAR İNGİLTERE’DEN 135 MİLYON STERLİNLİK RAY İTHAL ETSİN!”

Şimdi 'yerli ve millî' diyoruz. Tabii yerli ve millî üretim çok çok önemli. Ben de Karabük Milletvekiliyim; bizim bölgemizde de Kardemir diye önemli bir kuruluşumuz var. Özel Endüstri Bölgesi ilan ettiniz Sayın Bakanım, biliyorsunuz yakın zamanda. Sizin onayınızla, Cumhurbaşkanı kararıyla, onayıyla sizin sevkinizde Özel Endüstri Bölgesi ilan edildi. Yani birtakım teşvikler alıyor, ruhsatlar daha hızlı ilerliyor.

Bununla alakalı 'yerli ve millî üretim' derken ve siz bu yerli ve millî sanayiyi desteklerken uygulamada diğer bakanlıklarla çelişen durumlar söz konusu. Niçin bunu söylüyorum? Kardemir dünya standartlarında en kaliteli ray üretimini yapan bir kuruluş. Ama Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı hızlı tren projeleriyle ilgili olarak, bu projelerde finansmanını sağladığı kurum —örneğin İngiltere'de İhracat Finansman Kurumu var orada— o kurumdan hızlı tren projeleriyle ilgili krediler sağlanırken şart koşuluyor; İngiltere'deki bir firmadan rayların temin edilmesiyle ilgili. O da British Steel; çok sıkıntıdaydı, sırf bu ray temini talepleriyle ilgili olarak iflas etmekten kurtuldu! Yani yirmi dört saat çalışıyor, bir sürü kişiye iş istihdamı sağladı. Tam 135 milyon sterlinlik bir ray temin edildi.

Bir tarafta Kardemir dünya standartlarında ray üretiyor, bir tarafta da böyle yurt dışından temin edilen 135 milyon sterlinlik ray! Hem de en son 36 bin ton; Ankara-İzmir, dört yıldır devam edip gecikmeli devam eden bir proje. 36 bin ton, yani 70 milyon sterlinlik bir talebi de yine bu firmadan yapıyorlar. Şimdi şartı da şu: 'Kredi veriliyor' diye. O zaman ben de Sanayi Bakanlığına şunu soruyorum: Siz de teşvikleri verirken firmalara şart koşun. Bu teşviklerde yerli ve millî üretim nerede ne varsa onu temin etsinler, oradan temin etsinler, tedarik etsinler.

Bir kredi oradan veriliyor diye rayın da oradan teminiyle ilgili şart koşulması, burada KARDEMİR gibi bir kuruluşun —bunu benzer bir şekilde tüm Türkiye'deki illere yayabiliriz— sıkıntıda kalmasına sebep teşkil ediyor. Geçmiş yıllarda zarar etmiş, 5 bin civarında kişiye istihdam sağlayan bir kuruluşun; hem de Türkiye Varlık Fonu yüzde 4,40'ına sahip, bağımsız denetim kurulu üyeleri var. Yani niçin bu problemi çözülmüyor?

Benim sizden ricam şu: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıyla, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığıyla görüşüp bu tip firmaların desteklenmesi konusunda, yerli ve millî üretimin desteklenmesi konusunda daha çok inisiyatif almanız. Direkt sizinle ilgili olmasa da sanayi tesisi olduğu için bunu özellikle vurguladım.

“TOGG SON İKİ YILDA 28 MİLYAR LİRA ZARAR ETTİ, REEL SEKTÖR FİNANSMANA ULAŞAMIYOR”

TOGG'la ilgili de benzer bir şey söz konusu. Şimdi TOGG'la ilgili işte Çinli firmalar desteklenirken, teşvik verilirken —bir kısmı zaten sonradan gerçekleşmedi ve dış ülkeye, Macaristan'a kaydı— TOGG'un mali yapısında maalesef bozulmalar söz konusu olmuş. Son iki yılda 28 milyar TL zarar etmiş TOGG! Yani 13,7 ve 14,6; 28'in biraz üzerinde, 28 milyar TL. TOGG'un mali sürdürülebilirlik yapısının güçlendirilmesi açısından ve daha iyi bir pozisyona gelmesi açısından neler yapılması gerekir veya neler yapılacak? Bununla ilgili bir düşüncemiz, bir projemiz var mı?

Hepimizin 'yerli ve millî' dediği şey. Geçmiş dönemlerde de eleştirdik; yerli ve millî araçlar niye bakanlar tarafından kullanılmıyor diye. Siz riayet ettiniz buna, teşekkür ediyorum, TOGG'u genellikle kullanıyorsunuz.

Bir de fonlarla ilgili sıkıntı var. Sanayi firmalarında, reel sektörde çok ciddi sıkıntılar var; bu konuya eğilmeniz gerekir. Karşılıksız çek sayısı çok arttı, 160 binin üzerine çıktı. Bununla ilgili olarak fonda takılan paraları olan reel sektör firmaları var, özel sektör tahvilleri var. Finansmana ulaşamıyorlar, güçlük çekiyorlar. Bu konuyla ilgili ekstra desteklere ve ucuz kredilere ihtiyaçları var. Bunlara da çözüm bulmanız gerekiyor.